Khi người khác thấy tôi chơi súng cao su, thường sẽ có người nói: “Đây chẳng phải là đồ chơi trẻ con sao? Thật là ngây ngô.”

Chơi ná cao su có ngây ngô không? Thời cổ đại, quý tộc phải tu tập “Lục Nghệ”, trong đó “Xạ” (bắn cung) là một phần. Tuy người xưa bắn cung tên, nhưng đạo lý tương thông với bộ môn ná thun. Để đạt được trình độ bắn chính xác, súng cao su còn khó hơn cả bắn cung hay bắn súng quân dụng. Súng quân dụng có ít yếu tố bất định, trong khi với ná cao su, bất kỳ một động tác nào biến dạng cũng sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến độ chính xác của việc ngắm bắn.

Cụ thể mà nói, súng quân dụng chỉ cần xác định hai chiều trên – dưới và trái – phải. Cung tên cần xác định ba chiều: trên – dưới, trái – phải và khoảng cách kéo cung. Còn ná cao su phải xác định tới năm chiều: trên – dưới, trái – phải của thân ná; trên – dưới, trái – phải của dây thun và khoảng cách kéo dây. Vì vậy, độ khó khi ngắm bắn của súng cao su cao hơn nhiều.

So với cung tên hay súng quân dụng, ná cao su an toàn hơn, dễ mang theo, yêu cầu về địa điểm thấp và thiết bị rất rẻ.

Người xưa coi “Xạ” cũng giống như thư pháp hay âm nhạc, đều là một phương pháp tu thân dưỡng tính, tôi thấy điều này rất có lý.

Muốn bắn trúng hồng tâm, toàn thân phải thả lỏng, tâm thần tĩnh lặng, điều chỉnh tinh vi vị trí của từng khớp xương, và vào khoảnh khắc ngay trước khi buông tay, đạt đến trạng thái “vật ngã lưỡng vong” (quên mình quên vật). Khi viên đạn bắn trúng hồng tâm, một cảm giác vui sướng bình yên nhưng đầy hưng phấn dâng trào từ đáy lòng, đó chính là thú vui của việc bắn súng. Khi tự mình luyện tập ná thun, tôi thường quên mất thời gian trôi qua, sơ ý một chút là hơn một giờ đồng hồ đã trôi qua.

Tính đến nay tôi đã luyện tập súng cao su được tròn 3 năm, trong thời gian đó đã thử qua nhiều loại ná khác nhau, không ngừng tìm tòi kỹ thuật ngắm bắn. Hiện tại, ở khoảng cách 15 mét, tôi đã có độ chính xác nhất định khi bắn bia đường kính 3cm (xem hình dưới), lần tốt nhất là bắn trúng 4 phát liên tiếp.

Tổng kết kỹ thuật ngắm bắn ná cao su của tôi

1) Đường ngắm (Thước ngắm)

Tôi đã dùng thử vài loại ná thun khác nhau, cuối cùng cảm thấy loại có đường ngắm này là dễ dùng nhất. Khi ngắm, lúc đường ngắm trong tầm mắt thu nhỏ lại thành một điểm, ta có thể xác định tương đối chính xác mối quan hệ giữa thân súng và đồng tử.

2) Quy trình bắn

Nói sơ qua về quy trình ngắm và bắn của tôi:

1. Đứng nghiêng người so với mục tiêu, toàn thân thả lỏng, trọng tâm hơi dồn về phía sau.
2. Đặt đạn vào miếng da bọc đạn, tay trái cầm ná giơ lên cao bằng vai, duỗi thẳng; tay phải cầm đạn giơ lên theo, lúc này dây thun ở trạng thái thả lỏng.
3. Đầu nghiêng sang phải, điều chỉnh nhẹ tư thế tay trái sao cho đường ngắm trong tầm mắt thu lại thành một điểm, sau đó kéo căng dây, dây cao su chạm nhẹ vào gò má.
4. Tay trái và tay phải điều chỉnh tinh vi để đạt được “tam tuyến trùng hợp” (ba đường trùng nhau – xem phần sau).
5. Giữ nguyên tay trái và tay phải không cử động, xoay nhẹ thắt lưng để điểm ngắm hướng thẳng vào mục tiêu.
6. Chú ý hơi thở, bắn ra vào khoảnh khắc khi hít vào đến đỉnh điểm và chuẩn bị thở ra.

3) Ngắm trái – phải

Trong quá trình ngắm, việc nắm bắt hướng trái – phải tương đối dễ dàng. Điểm mấu chốt là “tam tuyến trùng hợp” như hình dưới:

Ba đường gồm: một là sợi dây thun phía trên thu lại thành một đường mảnh trong tầm mắt, hai là dây thun phía dưới cũng thu lại thành một đường mảnh, và đường thứ ba là đường tiếp tuyến của mép đầu ná trên và dưới. Khi ngắm, thông qua việc điều chỉnh nhẹ tư thế tay phải (tay cầm đạn), làm cho hai sợi dây cao su thu lại thành hai đường mảnh, sau đó làm cho hai đường mảnh này trùng khớp hoàn toàn với đường tiếp tuyến của mép đầu ná (trọng điểm là quan sát mối quan hệ giữa mép đầu ná dưới và dây thun). Việc ba đường có trùng nhau tốt hay không là yếu tố chính ảnh hưởng đến độ chính xác trái – phải, cũng là nơi khó nắm bắt nhất và cần tập trung luyện tập.

Khi đã làm được đường ngắm thu lại thành một điểm và đạt được tam tuyến trùng hợp nêu trên, thì việc ngắm trái – phải sẽ không còn vấn đề lớn. Có thể luyện tập bắn vào các cột thẳng đứng mảnh hoặc chai nước khoáng để tạo sự tự tin.

4) Ngắm trên – dưới

Ngắm trên – dưới khó nắm bắt hơn, và không giống như ngắm trái – phải có thể tìm thấy các dấu hiệu chỉ thị khách quan, mà phải dựa vào cảm giác cơ thể và trí nhớ cơ bắp để đảm bảo độ chính xác.

Dưới đây là nguyên lý của việc ngắm trên – dưới:

Khi đường ngắm trong tầm mắt thu lại thành một điểm, vị trí tương đối giữa đường nối hai đầu ná và đồng tử của người bắn đã được xác định. Khi đồng tử, đường ngắm và mục tiêu nằm trên một đường thẳng, thì quỹ đạo bay của đạn và vị trí tương đối của mục tiêu được quyết định duy nhất bởi góc kẹp giữa hai đường thẳng AD và BC trong hình (trong đó BC là đường nối đồng tử và đường ngắm, AD là đường nối túi đạn và điểm giữa của chạc ná).

Để đảm bảo độ chính xác cho súng cao su, cần cố gắng làm sao để mỗi lần ngắm, đường thẳng CB và AD luôn giữ cùng một góc kẹp, hoặc nói cách khác, đảm bảo khoảng cách từ đồng tử (điểm C) đến đường thẳng AD là không đổi. Tuy nhiên, khi ngắm chúng ta không có cách nào cảm nhận chính xác khoảng cách này, chỉ có thể thông qua việc cảm nhận điểm tiếp xúc E giữa dây thun và gò má để xác định vị trí của đường thẳng AD.

Tuy nhiên, ngay cả khi vị trí tiếp xúc trên gò má đã cố định, khoảng cách từ đồng tử đến đường thẳng AD vẫn bị ảnh hưởng bởi độ xoay và độ nghiêng của đầu. Mà độ nghiêng, xoay của đầu lại không có chỉ số tham chiếu khách quan, chỉ có thể thông qua luyện tập lặp đi lặp lại để hình thành trí nhớ cảm giác và trí nhớ cơ bắp chính xác.

Ngoài ra, cũng cần luyện tập để hình thành trí nhớ cảm giác chính xác về điểm tiếp xúc giữa gò má và dây thun.

Có một phương pháp là chuyển đổi trí nhớ cơ bắp của việc xoay cổ sang trí nhớ cơ bắp của tư thế cánh tay và cách cầm ná. Tức là bằng cách giữ tư thế cánh tay và cách cầm ná cao su chính xác, làm cho thân ná (đường thẳng AB trong hình) giữ một vị trí tương đối cố định với cơ thể. Như vậy trong quá trình ngắm, để đường ngắm thu lại thành một điểm, đầu và cổ sẽ tự nhiên xoay và nghiêng theo một góc cố định.

Tất nhiên, phương pháp tốt nhất là đồng thời luyện tập trí nhớ cơ bắp của cả cánh tay và đầu cổ, điều này sẽ giúp độ chính xác của ná thun ổn định hơn.

Ngoài ra, khi tay trái giơ súng, nên duỗi thẳng theo phương ngang. Vị trí nằm ngang này dễ kiểm soát và dễ hình thành trí nhớ cơ bắp hơn các vị trí khác. Hơn nữa, sau khi duỗi thẳng tay, các khớp khuỷu, vai, cổ tay chủ yếu chịu lực kéo về phía sau của dây thun, cơ bắp cánh tay ít tham gia hơn, giúp dễ dàng duy trì sự ổn định của tư thế cầm ná.

Khi luyện tập, có thể dán một miếng băng dính nhỏ lên gò má để dễ dàng xác định vị trí tiếp xúc của dây.

5) Cách điều chỉnh đường ngắm

Vị trí trái – phải: Đường ngắm nên nằm ngay phía trên đường nối hai điểm cố định của dây thun trên và dưới.

Vị trí trên – dưới: Mục đích của việc điều chỉnh đường ngắm lên xuống là để điều chỉnh góc nghiêng của đầu. Một góc nghiêng đầu thoải mái sẽ giúp duy trì sự ổn định trong quá trình ngắm tốt hơn. Nguyên lý như sau:

Khi góc nghiêng của đầu đã cố định, vị trí ngắm trên – dưới được quyết định bởi vị trí đường ngắm (điểm B trong hình) và điểm tiếp xúc giữa dây và má (điểm E trong hình). Do đó, vị trí trên – dưới của đường ngắm không quan trọng bằng việc điều chỉnh vị trí tiếp xúc trên má và hình thành trí nhớ cảm giác chính xác.

Tuy nhiên, khi cánh tay duỗi thẳng nằm ngang, vị trí của đường ngắm sẽ quyết định góc mà đầu cần phải nghiêng.

6) Các lưu ý khác:

• Tay trái cầm ná cao su phải thả lỏng, đừng cầm quá chặt.
• Chú ý đường tiếp tuyến mép ngoài đầu ná phải giữ thẳng đứng (vuông góc với đường nằm ngang).
• Trọng tâm cơ thể hơi dồn về phía sau sẽ giúp tăng độ ổn định.
• Sau khi kéo súng, khi muốn di chuyển điểm ngắm vào mục tiêu, nên thực hiện bằng cách xoay thắt lưng chứ không phải di chuyển cánh tay.
• Phối hợp với nhịp thở khi ngắm và bắn sẽ giúp ích rất nhiều cho việc tăng độ chính xác.
• Lấy mục tiêu tu thân dưỡng tính làm trọng, tuyệt đối không làm hại động vật nhỏ. Khi luyện tập phải chú ý môi trường quanh mình, tránh làm bị thương người khác.

---

Cùng với việc luyện tập chuyên sâu, tôi có thêm một số trải nghiệm mới về bộ môn ná thun tổng kết như sau:

1. Bi sắt có độ chính xác khi bắn cao hơn viên đất nặn, vì bi sắt gần với hình cầu hoàn hảo hơn, sự xáo trộn do sai lệch hình dạng đạn khi rời tay là rất nhỏ.
2. Cách buông tay (ra đạn) là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến độ chính xác (có lẽ là duy nhất). Giữ cho cách buông tay nhất quán và hình thành trí nhớ cơ bắp là chìa khóa để nâng cao độ chính xác. Ngoài ra, do tay buông đạn bị mỏi dẫn đến biến dạng động tác, ảnh hưởng đến độ chính xác rất rõ rệt. Vì vậy khi luyện tập liên tục trong thời gian dài, bạn sẽ thấy tỷ lệ trúng đích ngày càng thấp.
3. Việc ngắm chuẩn điểm ngắm vào mục tiêu chỉ cần điểm ngắm dao động nhẹ quanh mục tiêu, và ngay khoảnh khắc nó đi qua đúng hồng tâm, hãy nắm bắt cơ hội để bắn. Đây gọi là “hữu ý ngắm bắn, vô ý phát hỏa”. Trong “Hoàng Đế Nội Kinh” có một câu: “Người biết đạo cơ, không thể treo bằng sợi tóc; người không biết đạo cơ, gõ vào cũng bằng sợi tóc”. Đây là nói về phương pháp châm cứu, nhưng câu này vốn bắt nguồn từ kỹ thuật bắn nỏ, áp dụng vào súng cao su cũng tương tự. Đó là phải bắt được thời cơ phát hỏa, nếu do dự không bắn mà lỡ mất thời cơ, đợi đến khi điểm ngắm dừng hoàn toàn trên mục tiêu, thường vì thời gian ngắm quá lâu dẫn đến biến dạng động tác và mất đi độ chính xác.
4. Quá trình ngắm bắn, việc hiệu chỉnh hình thái súng (tức là hiệu chỉnh vị trí tương đối của súng và dây thun) chiếm phần lớn thời gian. Khi điểm ngắm còn cách xa mục tiêu, sau khi đưa điểm ngắm đến mục tiêu, cần hiệu chỉnh lại vị trí tương đối của ná và dây một lần nữa. Khi điểm ngắm đã gần sát hồng tâm và hình thái ná cao su đã chuẩn, hãy nín thở, giữ nguyên động tác, sau đó dùng mắt quan sát sự dao động của điểm ngắm quanh mục tiêu và nắm bắt cơ hội để bắn.
5. Khi cầm ná, phần mô ngón cái và mô ngón út của lòng bàn tay nắm chặt phần đuôi tay cầm để đóng vai trò cố định; ngón cái, ngón trỏ và hổ khẩu nên thả lỏng hết mức, chỉ nhẹ nhàng đỡ lấy súng chứ không dùng chúng để nắm chặt súng. Tay cầm ná phải cố gắng duỗi thẳng, việc này không chỉ giúp súng ổn định hơn mà còn nâng cao độ chính xác khi ngắm.

---

Ba phương pháp bổ trợ quan trọng nhất để nâng cao độ chính xác cho người chơi ná thun:

1. Tập chống đẩy.
2. Tập chống đẩy.
3. Tập chống đẩy.

Chuyện quan trọng phải nói ba lần.

Sức mạnh cánh tay ảnh hưởng trực tiếp đến độ ổn định của súng cao su. Trong cuốn “Giáo trình thực hành môn bắn súng cao su Trung Quốc” của thầy Trần Sách có nhắc đến một việc: Nhà vô địch thế giới môn vật Lý Nham Nham học ná cao su ở chỗ thầy 10 phút, đã có thể bắn trúng hồng tâm 4cm liên tiếp 12 lần ở khoảng cách 6m, đọc đến đây tôi vô cùng cảm thán.

Trong đó, thiên phú vận động đương nhiên đóng vai trò rất quan trọng, nhưng bản thân tôi sau khi kiên trì tập chống đẩy một thời gian để rèn luyện thân thể, đã tình cờ phát hiện độ chính xác khi bắn ná thun của mình tăng lên đáng kể. Lúc đó tôi mới hiểu rằng sức mạnh cánh tay quyết định trực tiếp đến độ ổn định của súng khi ngắm bắn.